Ziyaret Bilgileri
Aktif Ziyaretçi1
Bugün Toplam247
Toplam Ziyaret935878
İnanç ve Ahlak


İnanç ve Ahlak
Ahmet Altan

“EĞER HİÇBİR CEZA OLMASAYDI GENE DE SADECE ALLAH'IN RIZASINI KAZANMAK İÇİN ONUN YOLUNDA YÜRÜR MÜYDÜN, SADECE SENİ YARADANI UTANDIRMAMAK İÇİN O'NUN SANA ÖĞRETTİĞİ AHLAKA UYAR MIYDIN?”

Sanırım ben dine, dindarlarımızın en azından bir kısmından daha fazla önem atfediyorum.

Çocukların dini öğrenmesinde değil, dini öğrenmemesinde asıl tehlikenin yattığı kanaatindeyim.

Asıl “eksik dindarlığın” çok tehlikeli olduğunu düşünüyorum.

Marksizm’i bilmeyen solcu da, dinini bilmeyen dindar da beni hep korkutur, ikisi de büyük bir “kendini beğenmişliğe”, kendisine benzemeyeni küçümsemeye ve faşizme götürür insanı.

İster inançlı olun ister benim gibi bir inançsız, Allah’ın insan zihninde ve ruhunda yerleştiği yerin büyüklüğü, O’nun söylediklerinin hayattaki karşılığı, ahlakı, dürüstlüğü, vicdanı, adaleti insanlara anlatması ve insanlardan her şeyden önce bunları talep etmesi, ışığının hep buraları aydınlatması, gidilecek yol olarak bunları göstermesi, gösterişi günah kabul etmesi dinin önemini gösterir herkese.

İnançsız biri bu değerleri reddedebilir mi?

Bu konularda inançlı olanla olmayanın farkı, inançlıların bu yolda büyük bir kudretin desteğiyle yürüdüklerine inanmalarının onlara verdiği manevi güçtür.

Bu, bir toplum için önemlidir.

Dinin birinci basamağı Allah’la kul arasındaki ilişkidir benim için.

O basamak sağlam değilse ondan sonrakiler gitgide çürükleşir.

Allah’la kul arasındaki ilişkiyi belirleyen asıl soru da şudur bence, “Eğer hiçbir ceza olmasaydı gene de sadece Allah’ın rızasını kazanmak için onun yolunda yürür müydün, sadece seni yaradanı utandırmamak için O’nun sana öğrettiği ahlaka uyar mıydın?”

Bu soruya “evet” diyecek hiçbir dindar kendi çıkarı için yalan söyleyemez, buna “evet” diyen hiçbir dindar başkalarının acılarına arkasını dönemez, buna “evet” diyecek hiçbir dindar gösterişe sapamaz, tevazudan uzaklaşamaz, adaletsizlik karşısında sessiz kalamaz.

Bu kadarını bilebilmek için din âlimi olmaya gerek yok, bu kadarını ben bile biliyorum.

Dine göre Allah’tan öncesi yoktur, kâinatta ne varsa O’ndandır, kâinatta ne varsa O’nun yarattığıdır.

Eğer dindarlar çocuklarına dini her yönüyle öğretse, onlara “tasavvuftan” bahsetse, “her insanın” kıymeti, Allah’ın yeryüzüne kendi kudretinden yansıttığı “fanilerin” her birinin kutsal değeri o çocuklar tarafından bilinir, bu bilgiyle dindar olur, bu bilgiyle o “yolda” yürür.

İnancın temeli “korku” değil, kendisini yaradana duyulan büyük sevgi, minnet ve bağlılık olur.

İnsan sevdiğine kendini beğendirmek ister, din senin için bir “Allah sevgisi” olduğunda korktuğundan değil, sadece O’na kendini beğendirmek, O’nun yakınında durabilmek için O’nun söylediklerine uyarsın.

O vakit, “öz” senin için her türlü şekilden daha büyük önem kazanır.

Bu “sevgideki” samimiyet sana büyük bir güven verir.

O samimiyetin O’nun tarafından görüleceğini bilirsin.

En büyük korkun “samimiyetten” uzaklaşmak olur.

Bu samimiyetten uzaklaştığında O’nun sevgisini kaybedeceğinden korkarsın ki bence bir dindar için cehennemden daha büyük korku bu “sevgiyi” kaybetme korkusu olur.

Dindarlar “Allah korkusu” dediklerinde ben “cehennem korkusunu” anlamam, ben “O’nun sevgisini kaybetme korkusunu” anlarım.

Kendisini, kendini yaradana böyle yakın hisseden birinin davranışları nasıl olur peki?

Bu sevgisini “herkese” gösterip, herkese kanıtlamaya mı uğraşır yoksa bu “sevginin” O’nun tarafından görüleceğine duyduğu güven ve olgunlukla mı davranır?

Ben, “cevapları” bırakın sadece bu “sorularla” yetiştirilecek dindarların bile vicdandan, dürüstlükten, adaletten bir nebze sapamayacaklarına eminim.

Bu konuları konuşmayı seviyorum ben, ortada görünür hiçbir neden olmasaydı da bunları konuşmak isterdim, din âlimleri bana bilmediklerimi anlatsın isterdim.

Ama bütün bunları konuşmamızı gerektiren “nedenler” de var.

Bu nedenlerden en önemlisi bugün ülkemizde “dindarların” iktidara sahip olmaları.

Ayrıca “dindarlıklarının” görünmesine de beni şaşırtacak kadar çok önem veriyorlar.

“Görünmezi görene” inanan birinin “görünürlüğe” bu kadar önem vermesi de beni hep şaşırtıyor.

Bundan da önemlisi bana her an, her yerde “dindarlığını” göstermek isteyen, dindarlığını bir flama gibi yüzüme doğru sallayan insanların “inançlarının” gereğini gerçekten yapıp yapmadıkları.

Dindarlığını insanların gözüne bu kadar soktuğunda insanlar da “sen gerçekten dindar mısın” diye sorma hakkına sahip olur.

“Yoksa günahların en büyüğünü işleyip dini başka gerçekleri saklamak için mi kullanıyorsun?”

Bakın, dün dindarların on yıldır yönettiği bu ülkede genç insanlar, başbakanın önünde pankart açtıkları için “sekiz yıl” hapse mahkûm oldular.

Sadece pankart açmışlardı.

Bu ceza, vicdana, adalete, dürüstlüğe uygun mu?

Bir başkasına değil kendinize söyleyin, bu ceza sizin vicdanınızı hiç mi yaralamıyor?

Kürtajı yasaklamak isteyen, “doğmamış çocukların hayatlarını” önemseyen insanlar, “doğmuş” olanların hayatlarını bu kadar rahat mahvedebilir mi?

Samimiyete uygun mu bu davranış?

Çocuklarımıza dini gerçekten iyi öğretseydik, dindarlık gerçekten “Allah korkusuna” dayansaydı, dindarların yönettiği bir ülkede genç çocuklara bu ceza reva görüldüğünde bu ülkenin dindarları bunu sessizlikle mi karşılardı?

Diyelim ki benim bunu sormaya hakkım yok.

Ama sizin kendinize bunu sormaya hakkınız var.

AHMET ALTAN /  08.06.2012

Kitap l Suç ve Ceza l Fyodor Mihayloviç Dostoyevski


Hikâye anlatan romanlar vardır; bir de insan ruhunun gizli odalarına giren romanlar. Fyodor Dostoyevski’nin Suç ve Cezası ikinci türe aittir. Bu roman yalnızca bir cinayetin hikâyesi değildir. Olağan ahlakın ötesine geçebileceğine inanan bir adamın zihnine yapılan ürkütücü bir yolculuktur — ve sonunda insan vicdanının herhangi bir teoriden daha güçlü olduğunu keşfedişidir.

Romanın merkezinde, St. Petersburg’un boğucu sokaklarında yaşayan, yoksul bir eski öğrenci olan Rodion Raskolnikov vardır. Zeki, gururlu, yalnız ve tehlikeli ölçüde huzursuzdur. Yoksulluk onu ezmiştir. Toplumdan tiksinmektedir. Her yerde acı görür: aç çocuklar, umutsuz kadınlar, sarhoş babalar, tükenmiş anneler ve iyilikten çok zalimliği ödüllendiren bir dünya tarafından ezilmiş insanlar.

Fakat Raskolnikov’un trajedisi yalnızca yoksulluk değildir. Asıl tehlike bir fikirdedir.

Bazı olağanüstü insanların, eğer yaptıkları daha büyük bir amaca hizmet ediyorsa, ahlaki yasaları çiğneme hakkına sahip olduğuna inanmaya başlar. Bir insan yeterince güçlü, yeterince zeki, yeterince üstünse, belki bir suç işleyebilir ve yine de daha yüksek bir anlamda masum kalabilir. Tarihin büyük dediği, kan dökmüş Napoleon onun örneği olur.

Böylece Raskolnikov kendine korkunç bir soru sorar: Eğer işe yaramaz, açgözlü bir tefeci ortadan kaldırılır ve parası soylu amaçlar için kullanılırsa, bu haklı sayılmaz mıydı?

Dostoyevski işte burada felsefi bir soruyu bir kâbusa dönüştürür.

Raskolnikov yaşlı tefeci Alyona İvanovna’yı öldürür. Fakat suç, büyük bir kader eylemi gibi gerçekleşmez. Sakar, vahşi, kaotik ve mide bulandırıcıdır. Daha da kötüsü, masum kız kardeş Lizaveta beklenmedik şekilde içeri girer ve Raskolnikov onu da öldürür. Bir anda teorisi kana, paniğe ve dehşete çöker.

Bu noktadan sonra roman, yazılmış en güçlü psikolojik incelemelerden birine dönüşür. Gerçek ceza mahkemede başlamaz. Raskolnikov’un içinde başlar.

Hemen tutuklanmaz. Fiziksel olarak kaçar. Ama ruhen çoktan yakalanmıştır. Şehirde ateşli bir hayalet gibi dolaşır. Yalan söyler, titrer, öfkelenir, bayılır, herkesten şüphelenir. Suç onu insanlıktan koparmıştır. Dürüstçe konuşamaz. Özgürce sevemez. İyiliği bile kabul edemez; her nezaket onu açığa çıkmış gibi hissettirir.

Dostoyevski’nin büyük sezgisi şudur: Suç yalnızca bir yasanın çiğnenmesi değildir; ruhun diğer insanlarla olan bağının kırılmasıdır.
Raskolnikov olağanüstü biri olduğunu kanıtlamak istemişti. Bunun yerine, korkunç derecede insan olduğunu keşfeder. Vicdanın üzerinde durmak istemişti, ama vicdan onu her yerde takip eder. Rüyalarında, ateşinde, sessizliklerinde, artık acı duymadan kabul edemediği her küçük iyilikte.

Dostoyevski onun çevresine unutulmaz karakterlerle dolu bir dünya kurar. Hem utanç verici hem yürek burkan bir sefalet içinde yaşayan ayyaş Marmeladov. Gururlu ve çaresiz Katerina İvanovna, yoksulluk ailesini yok ederken onurunu korumaya çalışan bir kadın. Sevdiği insanlar için kendini feda etmeye hazır asil Dunya. Sıcak, sadık ve insancıl Razumihin — Raskolnikov’un kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya olduğu her şey.

Ve sonra Dostoyevski’nin en parlak yaratımlarından biri olan Sonia Marmeladova vardır.

Sonia yoksuldur, aşağılanmıştır, toplum tarafından mahkûm edilmiştir; ama ahlaken romandaki hemen herkesin üzerindedir. Derin acılar yaşamıştır, fakat acı onu zalimleştirmemiştir. Zayıf olmadan yumuşaktır. Günahı anlar ama umutsuzluğa teslim olmaz. Raskolnikov için yalnızca bir insan değil, insanlığa dönüş yoludur.

Raskolnikov ile Sonia arasındaki ilişki romanın duygusal merkezlerinden biridir. Raskolnikov ona itiraf eder; çünkü Sonia onu hukuken kurtaramasa da gerçeği nefretsiz dinleyebilir. Sonia suçu mazur görmez. Romantize etmez. Ama ona empatiden daha zor bir şey sunar: tövbe etme ihtimalini.

Bu nedenle Suç ve Ceza yalnızca karanlık bir roman değildir. Aynı zamanda bir arınma romanıdır.

Dostoyevski acının kendisinin güzel olduğunu söylemez. Acıyı çirkin, aşağılayıcı ve çoğu zaman adaletsiz gösterir. Ama dürüstçe yüzleşilen acı aracılığıyla insanın gerçeğe dönebileceğini de gösterir. Raskolnikov’un cezası yalnızca Sibirya değildir. Gerçek cezası gururunun yıkılmasıdır. Gerçek kurtuluşu, insanlığın üzerinde durmayı bırakıp onun bir parçası olduğunu kabul ettiğinde başlar.

Romanın en ilgi çekici yönlerinden biri de dedektif figürü Porfiry Petroviç’tir. O sıradan bir polis değildir. Psikolojik bir avcıdır. Raskolnikov’un zihnini neredeyse Raskolnikov’dan daha iyi anlar. Konuşmaları gergin, ince ve parlaktır. Porfiry bilir ki suçluluk kendi başına bir hapishane olabilir ve kanıtların yapamadığını vicdanın yapmasını bekler.

St. Petersburg’un atmosferi de roman için hayati önemdedir. Şehir ateşli, sıkışık, havasız ve ahlaken hastalıklı görünür. Odalar küçüktür. Sokaklar kalabalıktır. Meyhaneler sefaletle doludur. Atmosfer karakterlerin üzerine çöker. Dostoyevski kenti Raskolnikov’un zihninin bir uzantısı gibi hissettirir: aşırı ısınmış, dengesiz ve gizli acılarla dolu.

Fakat Suç ve Ceza’nın kalıcı gücü, hepimize şu soruyu sormasında yatar: Bir insan, daha yüksek bir amaç adına kötülüğü haklı gösterebilir mi?

Raskolnikov’un teorisi tarihte birçok biçimde ortaya çıkmıştır. İnsanlar sık sık, ilerleme, güç, devrim, büyüklük ya da hayali bir gelecek uğruna zulmün kabul edilebilir olduğunu iddia etmiştir. Dostoyevski’nin cevabı yıkıcıdır. Bir insan hayatını fikriniz için bir araca dönüştürdüğünüz anda, insanlığınızı kaybetmişsinizdir.

Yine de Dostoyevski asla basit değildir. Raskolnikov suçludur, ama sıradan anlamda bir canavar değildir. Bazen cömerttir. Acır. Başkalarına yardım eder. Annesini ve kız kardeşini sever — kötü bir şekilde de olsa. Bu karmaşıklık romanı güçlü kılar. Dostoyevski bize nefret edeceğimiz bir kötü adam vermez. Korkacağımız, acıyacağımız ve anlayacağımız bir insan verir.

Bu yüzden roman hâlâ varoluşsaldır.
Raskolnikov’un kibri varoluşsaldır.
Yabancılaşması varoluşsaldır.
Aklın ahlakın yerini alabileceğine dair inancı varoluşsaldır.
Kalabalık bir kentteki yalnızlığı varoluşsaldır.
İnsanüstü olmaya çalışma çabası varoluşsaldır. Ve çöküşü, hiçbir teorinin kalbi sonsuza dek susturamayacağını hatırlatır.

Sonunda Suç ve Ceza, Raskolnikov’un yakalanıp yakalanmayacağıyla ilgili değildir. Yeniden doğup doğamayacağıyla ilgilidir. Zekâ ile bilgelik, gurur ile alçakgönüllülük, izolasyon ile sevgi arasındaki mesafeyle ilgilidir. Kendini olağanüstü olduğunu kanıtlamak için cinayet işleyen bir adamın, kurtuluşun insanın sıradan affedilme ihtiyacını kabul ettiğinde başladığını keşfetmesiyle ilgilidir.

Az roman suçluluğa bu kadar derinden bakar. Az roman vicdanın dehşetini bu kadar iyi anlar. Ve az roman bir ruhun karanlığa düşüp yine de acı içinde ışığa doğru ilerlemeye başlayabileceğini bu kadar güçlü gösterir.

Suç ve Ceza hâlâ yazılmış en büyük romanlardan biridir; çünkü bizi rahat seyirciler olarak bırakmaz. Bizi suça yaklaştırır, cezaya daha da yaklaştırır ve en çok da her ahlaki hayatın merkezindeki titreyen soruya yaklaştırır:
Kimse görmemiş olsa bile, vicdanın gerçeği senden saklar mı?

Britannica l Russian Literature

Kitabın PDF sürümüne buradan ulaşabilirsiniz.
Yapay Zekâ Dengesi

Yapay Zekâ Dünyasında Fark Yaratmanın Yolu:
Daha Hızlı Düşünmek Değil, Daha İyi Düşünmek.
Sol Rashidi

Sol Rashidi'nin TEDx konuşmasının temel mesajı, yapay zekânın insanları işsiz bırakmasından çok, insan zihnini tembelleştirme riski taşıdığıdır.

Başlıca Ana Fikirler:

1. Asıl tehlike iş kaybı değil, düşünme kaybı 
Rashidi'ye göre insanlar hesap makinesine, GPS'e ve arama motorlarına nasıl bağımlı hale geldiyse, yapay zekâya da aynı şekilde bağımlı olma riski taşıyor. Bu durum zamanla sorgulama, analiz etme ve problem çözme becerilerini köreltebilir.

2. Yapay zekâ bir yardımcıdır, yerine geçecek bir akıl değil
Yapay zekânın amacı insan zekâsını değiştirmek değil, onu desteklemektir. Yapay zekâdan gelen her cevabı doğru kabul etmek yerine, onu değerlendirmek ve doğrulamak gerekir.

3. Eleştirel düşünme her zamankinden daha değerli 
Bilgiye ulaşmak artık çok kolay. Asıl değerli olan şey, bu bilginin doğru olup olmadığını analiz etmek, farklı bakış açıları geliştirmek ve bağımsız sonuçlara ulaşabilmektir.

4. Yaratıcılık kullanım eksikliğiyle zayıflar 
Eğer insanlar yazmayı, düşünmeyi, araştırmayı ve üretmeyi tamamen yapay zekâya bırakırsa, yaratıcılık kası kullanılmadığı için zamanla güçsüzleşir.

5. Gelecekte avantajlı olacak kişiler yapay zekâyı kullananlar değil, yapay zekâ ile düşünebilenlerdir 
Sol Rashidi, geleceğin rekabet avantajının teknolojiye erişim değil; merak, muhakeme, yaratıcılık ve doğru soru sorma becerisi olacağını vurguluyor.

Konuşmanın özünü özetleyen cümle:
"Yapay zekâ insanlığın yerini aldığında değil, insanlar düşünmeyi bıraktığında gerçek tehlike başlar."

Sol Rashidi'nin uyarısı aslında teknolojiye değil, teknolojiyi kullanırken kendi zihinsel yeteneklerimizi terk etme eğilimimize yöneliktir. Sol Rashidi, yapay zekânın bir koltuk değneği değil, bir araç olarak kullanılması gerektiğini savunuyor.

kosektas.net, Köşektaş Köyü Bilgisunum Sayfası