Bursa’nın Karacabey ilçesinde yıllardır süren bir bahar geleneği bu yıl da bozulmadı. Balıkçı Adem Yılmaz ile kurduğu sıra dışı dostlukla milyonların sevgisini kazanan Yaren leylek, göç yolculuğunu tamamlayarak on beşinci kez Eskikaraağaç Leylek Köyü’ne döndü ve dostunun kayığına kondu.
Türkiye'yi, Avrupa Leylek Köyleri Birliği'nde temsil eden tek köy olan Bursa'nın Karacabey ilçesi Eskikaraağaç köyünde balıkçı Adem Yılmaz ile Yaren leyleğin dostluğu, milyonlar tarafından ilgiyle takip edilen hikayeye dönüştü.
Eskikaraağaç Leylek Köyü, her yıl göç döneminde on binlerce leyleğin geçtiği göç rotası üzerinde yer alıyor. Köy, aynı zamanda yerleşik leyleklere de ev sahipliği yapıyor.
Haber: DW Türkçe
Taşlama Şiirler - Celalettin Ölgün
TAŞLAMA ÖZELLİĞİNDEKİ ŞİİRLER
Köyümüz halkı, ince eleştiri ve iğneleyici sözleri yerli yerinde kullanmada çok ustadır. Bu dalda en ünlü Topal Hüsne’nin (Çöl) çeşitli konularda söylediği taşlamalar, yakıştırmalar birer dörtlük te olsa, aradan uzun yıllar geçmesine karşın canlılığını korumaktadır. Bundan başka taşlama özelliği taşımasa da pek çok insanımız o gün yaşadığı olayı duygulu bir biçimde söyleyerek bu güne değin ulaşmasını sağlamıştır.
TOPAL HÜSNE (ÇÖL), Velav’ın eşi ve teyze kızıdır. Hüsne’nin bu güne ulaşan taşlamaları anlatım içeriği bakımından çok zengindir.
Kendisi için komşusu Döne’yi de katarak:
Döne yüzünkuylu sürer zırığı
Kıyıbirden getiremez boruğu
İyi olsaydık kele Döne, alan olurdu
Senininen benim gibi buruğu
Zırık: Erkek eşek
Boruk: Bir tür çalı, diken
Buruk: Topal,
Kıyıbir: Kayaltı ile Kızılağıl köyleri arasında bir yer
Yüzükoyun: İniş aşağı
Döne’nin ekmek umması üzerine:
Kele Döne bu kirmenin aslı ne
Kürtoğlu derler de senin nesline
Biliyom Döne ekmek istiyon
Dezem oğlu gölge olmuyor üstüme
Deze :Teyze
Kızı Topal Hacer’in buyur edildikleri Kayaltı Köyündeki düğüne gidişi ile ilgili:
Davulun sesi de gelir yıraktan
Astap geldi Avuç’unan Baraktan
Daha ne duruyon Topal Hüsne
Hacer kızın yatamıyo(r) meraktan
Yırak: Irak, uzak
Astap: Esvap, giysi
Buyur etme: Davet etme, çağrılma
Kocası Velav’ın çobanlık yaptığı Cağşak köyünde bir kadına vurulması, ona bahçenin tüm sebzelerini götürmesi üzerine:
Velav’ın götünde bozuk bir Livar
Çağşak’a yaradı bu sene ki hıyar
Sana diyom sana Memmet Ağası
Yaşı kırk oldu da çobanını ever
Livar: Rovölver marka tabanca
Kocasına, iyi gün göstermediği için dertlenişi:
Neynedim de tandırımı suladım
Kötü kaderimi bu yıl sınadım
İlahi Velav da gözün kör olsun
Tavuk gibi tarlalarda tünedim.
Hasta olan koyunu için:
Koyunumun anası var
Yamızında alası var
Kınamayın komşular
Bu koyunun ölesi var
Yamız: Sırt bölgesi
Komşusu Menevşe’den kocasını kıskanması üzerine:
Tevir tevir şapkasının nakışı
Öküzleri de çıkamıyo yokuşu
İçin için korkuyom yarimden
Öldürecek Menevşe’nin bakışı
Tevir: Çeşitli
Menevşe: Menekşe Ateş. Süleyman Ateş’in ebesi
Komşusu Duran’nın hasetliği ile igili
Kapısını kaldırmadım aradan
Havasını alamamış biti karadan
Felek bizi komşu etme Duran’a
Yıldan yıla kayıp olur sıladan
Biti kara: Karacalı, ala
Felek: Talih, kısmet
Topal Hüsne’ye ekin yolma ödüncü eden eltisi Selver’in hastalandım bahanesiyle tarlada akşama değin yatması üzerine:
Doğrul Selver doğrul, ekin kurtuldu.
Topal dizim çarık gibi sürtüldü
Ekin kurtuldu, haberin olsun
İçinde bir tutam teberiğin olsun
Ekin kurtulması: İşin bitmesi
Teberik: Numune, örnek
Selver: Selver Çöl, Ayrancı’nın karısı. Ölümü: 1980.
Yorumlar - Yorum Yaz
Soğuk suyun akışı,
Serçelerin ötüşü,
Gökyüzünde şenlikti,
Leyleklerin uçuşu...
Yerkürenin kuzey yarısında, ekvator ile kuzey kutbu arasındaki bölgelerde havanın nisan ve mayıs aylarından itibaren ısınmaya başladığını nereden bildikleri şaşırtıcı, hatta mucize olan leylekler, sıcak yaz aylarını geçirmek için soğuk kış aylarını geçirdikleri ülkelerden geri döner, beş altı ay gibi uzun bir süre bizim köyde kalırlardı.
Altı yedi ay gibi uzun bir zaman sonra, o kadar uzak mesafeleri kat edip bizim köye gelen leylekler, sanki pusulaları varmış gibi hedefi hiç şaşırmadan, Süllü amcanın tuvaletinin üzerindeki, daha tam anlamıyla hazır olmayan yuvaya konarlar; gagalarını tüylerine gömer, tüylerini kabartıp gerneştikten sonra huzur içinde uykuya dalarlardı.
Önce erkek leylek gelirdi. Çok telaşlı bir şekilde, geçen yıl bırakıp gittiği yuvayı çubuk ve otlarla onarıp yenilemeye başlardı. İşi bittiğinde ise özlem içinde başını gökyüzüne çevirip dişisinin gelmesini beklerdi. Takriben bir hafta sonra dişi leylek de, erkek leylek tarafından onarılmış olan yuvaya döner ve hemen yerini alırdı.
Leyleklerin birbirlerini karşılama töreni oldukça ilginç olurdu. Yuvanın sahibi erkek, dişisini karşılamak için kanatlarını hızla çırpar ve gagasıyla tıkırdardı. Daha sonra, etraflarına aldırmadan en güzel anlarını yaşamaya başlarlardı. Baş döndüren bir yükseklikte gerçekleşen bu tutku dolu sevgi gösterisinin meyvesi dört ya da beş yumurta olurdu. Takriben dört, bilemediniz beş hafta sonra tüy yumağı civcivler yumurtalarından çıkmaya başlarlardı. İşte bundan sonra anne ve baba leylek için telaş başlar; baba leylek, çığırtkan yavrularının beslenmeleri için gerekli solucan, çekirge ve sümüklü böcek bulabilmek için harekete geçer, hatta bir süre sonra talep daha da artar; fare, kurbağa ve yılanlar sofrayı süslerdi.
Baba leylek yavrularını beslemekle yükümlü iken, anne leylek kanatlarının altına alarak yavrularını yağmur, fırtına ve kızgın güneş sıcağından korurdu.
Evin sahibi Süllü amca, doğal yaşamın bir parçası olan leylekleri gözü gibi korur, doğum yerlerine ilk kez geri dönen genç leyleklerin yuvayı onarmalarına yardımcı olur, onlara taş attırmaz, yuvadan düşüp yaralanan körpe yavruların yaralarını sarar, iyileşmelerini sağlardı.
Leylekler, bölgede havalar soğumaya başlar başlamaz başka bölgelerden gelen leyleklerle gökyüzünde birleşerek seyredilmeye değer bir görüntü oluşturduktan sonra, yolculuk rotaları olan Güney Afrika, Körfez, Süveyş ve İsrail’e doğru yola koyulurlardı.
Süllü amca: Süleyman Ceyhan
Lütfullah ÇETİN
17 Şubat 2004